AN TOÀN BỨC XẠ ĐIỆN TỪ

Một báo cáo khoa học tổng hợp do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ủy quyền, dựa trên 63 công trình nghiên cứu quốc tế được tiến hành từ năm 1994 đến 2022 đã đưa ra kết luận quan trọng: hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc sử dụng điện thoại di động làm tăng nguy cơ mắc ung thư não hoặc các loại ung thư khác ở vùng đầu và cổ. Kết quả này góp phần giải tỏa lo ngại kéo dài trong dư luận về khả năng ảnh hưởng sức khỏe của công nghệ di động.

Tổng quan nghiên cứu

Đánh giá này do Cơ quan An toàn Hạt nhân và Bảo vệ Bức xạ Úc (Arpansa) thực hiện. Nhóm chuyên gia đã phân tích có hệ thống nhiều nghiên cứu lớn trên thế giới nhằm xác định liệu bức xạ tần số vô tuyến (RF) từ điện thoại có liên quan đến sự hình thành khối u hay không. Phó giáo sư Ken Karipidis, Trợ lý Giám đốc phụ trách đánh giá tác động sức khỏe tại Arpansa, cho biết: “Những bằng chứng hiện nay không chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng điện thoại di động và nguy cơ ung thư não hay các loại ung thư khác ở vùng đầu và cổ.”

Những phát hiện chính

• Không có mối liên hệ với thời gian sử dụng dài hạn: Ngay cả nhóm người dùng điện thoại trên 10 năm cũng không cho thấy nguy cơ cao hơn.
• Không có mối liên hệ với tần suất sử dụng: Cả số lượng cuộc gọi lẫn tổng thời gian đàm thoại đều không ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.
• Xu hướng dịch tễ học ổn định: Dù số lượng người dùng điện thoại di động tăng mạnh trong vài thập kỷ qua, tỷ lệ ung thư não trong cộng đồng vẫn duy trì ổn định.

Ý nghĩa của nghiên cứu

Trước đây, nhiều nghiên cứu dựa vào việc hỏi lại bệnh nhân về thói quen sử dụng điện thoại, vốn dễ dẫn đến sai lệch do ký ức không chính xác. Nhờ áp dụng phương pháp phân tích có hệ thống cùng với dữ liệu quy mô lớn, nhóm nghiên cứu đã khắc phục được hạn chế của các nghiên cứu trước đây, qua đó củng cố độ tin cậy cho kết luận. Giáo sư Tim Driscoll, Đại học Sydney, đồng thời là Chủ tịch Ủy ban ung thư do nghề nghiệp và môi trường thuộc Hội đồng Ung thư Úc, nhận định: “Đây là một công trình được thực hiện với phương pháp luận chặt chẽ. Kết quả mang lại sự yên tâm rằng việc sử dụng điện thoại không làm tăng nguy cơ ung thư.” Đây được coi là bản đánh giá toàn diện nhất từ trước đến nay về mối liên hệ giữa việc sử dụng điện thoại di động và nguy cơ ung thư. Kết quả nghiên cứu không chỉ củng cố cơ sở khoa học cho các chính sách quản lý an toàn bức xạ, mà còn góp phần trấn an cộng đồng trong bối cảnh công nghệ di động ngày càng trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hiện đại.

Nguồn: The Guardian

Một nghiên cứu thuộc dự án GOLIAT, do Đại học Ghent (Bỉ) chủ trì, đã đánh giá mức độ phơi nhiễm sóng vô tuyến (RF-EMF) từ điện thoại di động khi truyền dữ liệu qua mạng 4G và 5G tại bảy quốc gia châu Âu. Kết quả cho thấy mật độ trạm gốc là yếu tố quan trọng quyết định mức độ phơi nhiễm: khu vực càng có nhiều trạm gốc, mức bức xạ từ điện thoại càng thấp. Đặc biệt, công nghệ 5G ghi nhận cần ít công suất truyền tải hơn so với 4G.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 2 đến tháng 10/2023 tại 282 “môi trường vi mô” ở Bỉ, Ý, Hà Lan, Ba Lan, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Nhóm nghiên cứu sử dụng một ba lô chuyên dụng chứa điện thoại được cấu hình tải các tệp dung lượng lớn lên máy chủ từ xa, qua đó ghi nhận công suất phát ở mức tải dữ liệu tối đa. Các phép đo được thực hiện tại nhiều bối cảnh thường ngày như công viên, trung tâm thành phố, phương tiện công cộng, khu công nghiệp và khu vực nông thôn.

Kết quả thực hiện

Kết quả cho thấy ở những khu vực ít trạm gốc, điện thoại cần phát sóng mạnh hơn để truyền dữ liệu, khiến mức độ phơi nhiễm cao hơn. Ngược lại, tại các thành phố lớn và khu công nghiệp – nơi mật độ trạm gốc dày đặc – công suất phát của điện thoại giảm rõ rệt. Bram Stroobandt, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Tín hiệu từ trạm gốc càng mạnh, điện thoại càng ít tốn công suất để gửi dữ liệu. Đây là minh chứng cho thấy hạ tầng mạng tốt góp phần giảm mức độ phơi nhiễm sóng điện thoại.” Trong số các quốc gia khảo sát, Hà Lan ghi nhận mức phát xạ từ điện thoại cao nhất, tiếp đến là Bỉ, Hungary và Ý. Trong khi đó, Thụy Sĩ và Ba Lan có mức trung bình thấp hơn, được cho là nhờ chất lượng kết nối mạng tốt hơn. Thụy Sĩ cũng là quốc gia đầu tiên tại châu Âu triển khai mạng 5G thương mại.

So sánh 5G và 4G

Phân tích dữ liệu cho thấy 5G cần công suất phát trung bình thấp hơn 4G, đồng nghĩa mức phơi nhiễm RF-EMF từ điện thoại cũng thấp hơn. Tuy vậy, do 5G chưa được triển khai rộng rãi, 4G hiện vẫn là nguồn chính gây phơi nhiễm cho người dùng. Theo Wout Joseph, đồng tác giả nghiên cứu: “Kết quả này mở đường cho việc đánh giá mức phơi nhiễm tại châu Âu, đồng thời cung cấp dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu dịch tễ và hoạch định chính sách.”

Nguồn: Tạp chí Environmental Research

Báo cáo “Health Effects of Radiofrequency Electromagnetic Fields, Including 5G” (Ấn bản sửa đổi lần thứ nhất, tháng 11/2023) do Cơ quan Y tế Công cộng Ontario, Canada (Public Health Ontario – PHO) công bố, mang đến cái nhìn tổng quan dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế về tác động sức khỏe của trường điện từ tần số vô tuyến (RF-EMF), bao gồm cả công nghệ 5G.

Những phát hiện chính

Trường RF-EMF là dạng bức xạ không ion hóa được sử dụng phổ biến trong đời sống. Tại Canada, giới hạn phơi nhiễm được quy định trong Safety Code 6 của Bộ Y tế, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây là tài liệu thiết lập ngưỡng an toàn dựa trên các nghiên cứu khoa học đã được bình duyệt. Cho đến nay, chưa có bằng chứng nhất quán cho thấy phơi nhiễm dưới ngưỡng này gây hại đến sức khỏe con người. Các tác động cấp tính chỉ xuất hiện ở mức cao gấp khoảng 50 lần giới hạn. Việc triển khai 5G có thể làm tăng phơi nhiễm, nhưng vẫn nằm trong mức an toàn và chưa có chứng cứ rõ ràng về ảnh hưởng bất lợi. Tuy nhiên, vẫn cần thêm nghiên cứu để làm sáng tỏ những kết quả còn chưa thống nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Báo cáo được xây dựng từ việc tổng hợp các nghiên cứu công bố sau năm 2010, bao gồm cả đánh giá hệ thống và nghiên cứu gốc. Nguồn tài liệu chính đến từ các báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), Hội đồng Chuyên gia của Hội Hoàng gia Canada (RSC, 2014), Ủy ban Khoa học về các Rủi ro Sức khỏe Mới nổi và Mới được Nhận diện (SCENIHR, 2015), cùng nhiều nghiên cứu từ chính phủ và cơ quan y tế khác.

Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về phơi nhiễm RF: Một đánh giá hệ thống tại châu Âu (2005–2013) cho thấy mức phơi nhiễm RF điển hình trong các môi trường sống thường ngày như nhà ở, trường học, văn phòng, phương tiện công cộng đều thấp hơn nhiều so với giới hạn an toàn, trong đó tín hiệu đường lên từ điện thoại di động là nguồn phơi nhiễm chính. Các nghiên cứu cập nhật đến năm 2018 tiếp tục khẳng định mức phơi nhiễm trung bình vẫn nằm dưới giới hạn quy định và không tăng so với trước. Đáng chú ý, các đánh giá gần đây của IEEE cho rằng công nghệ 5G với beamforming có thể làm giảm tổng mức phơi nhiễm so với công nghệ trước đây.

Nghiên cứu về tác động sức khỏe: Tác động cấp tính gồm kích thích thần kinh và làm nóng mô. Đây là những tác động đã được chứng minh và là cơ sở xây dựng giới hạn phơi nhiễm trong Safety Code 6. Tác động mãn tính: IARC (2011) xếp RF vào nhóm 2B – “có thể gây ung thư cho người”, nhưng đến nay chưa có bằng chứng nhân quả rõ ràng. Đối với hội chứng quá mẫn cảm điện từ (EHS), các nghiên cứu đối chứng không tìm thấy mối liên hệ nhân quả.

Nghiên cứu về 5G và sóng milimét (MMW): Do sóng MMW không xuyên sâu vào mô, các lo ngại chủ yếu tập trung ở da và mắt. Một đánh giá trên 94 nghiên cứu kết luận chưa đủ dữ liệu để xác định rủi ro sức khỏe từ 5G và cần thêm nghiên cứu.

Ý nghĩa và kết luận

Báo cáo khẳng định các tác động cấp tính của RF đã rõ ràng, trong khi tác động mãn tính vẫn chưa có bằng chứng nhất quán. Đến nay, chưa có chứng cứ cho thấy phơi nhiễm RF ở mức điển hình trong cộng đồng gây hại cho sức khỏe. Mặc dù việc ứng dụng 5G có thể làm tăng mức phơi nhiễm, nhưng các dự báo cho thấy vẫn nằm trong giới hạn an toàn. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn ý nghĩa lâm sàng của những phát hiện này.

Nguồn: Public Health Ontario, Canada

Một nghiên cứu khoa học được thực hiện bởi nhóm tác giả tại Đại học Aristotle Thessaloniki (Hy Lạp) và công bố trên tạp chí Sensors (2022), đã tổng hợp dữ liệu từ 5 mạng lưới quan trắc EMF lớn nhất ở Châu Âu cùng với hai chiến dịch đo kiểm quy mô lớn tại Tây Ban Nha (Catalonia) và Pháp. Nghiên cứu đã đưa ra bức tranh toàn diện về mức phơi nhiễm trường điện từ (EMF) trong các môi trường sống hàng ngày, đồng thời khẳng định: mọi kết quả đo đều nằm thấp hơn mức giới hạn thấp nhất tại khuyến nghị của Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ Không ion hóa (ICNIRP), tức 27,7 V/m đối với công chúng.

Tổng quan nghiên cứu

Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu kết quả đo của các cảm biến băng rộng từ các mạng NOEF (Hy Lạp), SMRF (Tây Ban Nha), Observatoire des Ondes (Pháp – Bỉ), ANCOM (Romania), và RATEL (Serbia). Ngoài ra, hơn 80.000 phép đo hiện trường (in situ) tại Tây Ban Nha và Pháp cũng được xử lý, bao gồm các trường học, bệnh viện, nhà ở, khu vui chơi công cộng và trung tâm thương mại.

Những phát hiện chính

Kết quả đo đạc cho thấy mức điện trường trung vị dao động từ 0,67 – 1,51 V/m tại các mạng quan trắc. Ở những môi trường cụ thể như nhà ở, trường học, bệnh viện hay khu vực công cộng, giá trị trung vị nằm trong khoảng 0,10 – 1,42 V/m. Trong suốt giai đoạn nghiên cứu, không ghi nhận xu hướng tăng đáng kể theo thời gian. Dữ liệu cũng chỉ ra rằng mật độ dân số có liên hệ trực tiếp với mức phơi nhiễm: các khu vực đô thị thường có giá trị cao hơn so với vùng thưa dân cư. Ngoài ra, vị trí lắp đặt cảm biến ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả đo: cảm biến đặt trên mái nhà thường ghi nhận giá trị cao hơn so với cảm biến bố trí ở cột đèn đường hoặc tầng thấp.

Ý nghĩa và Kết luận của nghiên cứu

Kết quả cho thấy, mặc dù công nghệ di động và các hệ thống không dây phát triển nhanh chóng, mức phơi nhiễm EMF tại Châu Âu vẫn duy trì ở ngưỡng rất thấp so với giới hạn an toàn quốc tế. Điều này không chỉ củng cố cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý mà còn mang lại sự yên tâm cho cộng đồng. Nghiên cứu khẳng định rằng phơi nhiễm EMF tại Châu Âu nhìn chung thấp hơn nhiều so với ngưỡng an toàn quốc tế, và các yếu tố ảnh hưởng chính là mật độ dân số và vị trí đặt cảm biến. Đây là một trong những nghiên cứu so sánh lớn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mạng lưới quan trắc liên tục và công khai dữ liệu.

Nguồn: Tạp chí Sensors

Một bài đánh giá khoa học có hệ thống được tổng hợp từ những nghiên cứu chất lượng cao trên thế giới đã chỉ ra: hiện chưa có bằng chứng cho thấy phơi nhiễm với bức xạ tần số vô tuyến từ các trạm gốc điện thoại di động (BTS) gây ra các triệu chứng sức khỏe cấp tính ở con người. Công trình này do các chuyên gia của Viện Y tế Công cộng và Nhiệt đới Thụy Sĩ thực hiện, và được đăng trên Tạp chí Y tế Công cộng của Tổ chức Y tế Thế giới (Bulletin of the WHO).

Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là rà soát và tổng hợp một cách có hệ thống toàn bộ tài liệu khoa học gần đây liên quan đến ảnh hưởng sức khỏe từ sóng BTS. Quá trình phân tích đã chọn lọc được 17 công trình đạt tiêu chuẩn chất lượng, bao gồm 5 thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát trên người và 12 nghiên cứu dịch tễ học.

Những phát hiện chính

Không có bằng chứng về triệu chứng cấp tính: Các thử nghiệm ngẫu nhiên trong phòng thí nghiệm cho thấy không có mối liên hệ giữa việc phơi nhiễm sóng từ trạm BTS và sự xuất hiện triệu chứng ngay trong hoặc sau khi tiếp xúc.

Chất lượng nghiên cứu càng cao, kết quả càng nhất quán hơn: Khi các nhà khoa học áp dụng những phương pháp đánh giá phơi nhiễm hiện đại, khách quan và chính xác hơn, hầu như không phát hiện thấy tác động tiêu cực nào.

Con người không thể “cảm nhận” sóng: Các thử nghiệm ngẫu nhiên, đối chứng hai chiều cho thấy, ngay cả những người tự nhận là nhạy cảm với điện từ trường (EHS) cũng không thể phát hiện sự hiện diện của trường điện từ với độ chính xác cao hơn mức ngẫu nhiên.

Thiếu dữ liệu về tác động lâu dài và ở trẻ em: Số lượng nghiên cứu về ảnh hưởng sức khỏe từ phơi nhiễm kéo dài, đặc biệt ở nhóm trẻ em, còn rất hạn chế.

Kết luận của chuyên gia

Các tác giả khẳng định rằng phơi nhiễm sóng từ trạm BTS ở mức đến 10 V/m không gây ra triệu chứng cấp tính. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý: hiện chưa đủ dữ liệu để kết luận chắc chắn về tác động sức khỏe từ phơi nhiễm mức thấp nhưng kéo dài. Do đó, việc “chưa có bằng chứng về tác hại” không đồng nghĩa với “chứng minh không có hại”. Các chuyên gia kêu gọi tăng cường nghiên cứu trong tương lai, đặc biệt tập trung vào phơi nhiễm lâu dài và ở nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em và thanh thiếu niên.

Nguồn: Tạp chí WHO

Tại Ireland, các nghiên cứu khoa học cho thấy không có bằng chứng về tác động tiêu cực của RF EMF đến sức khỏe con người ở mức độ phơi nhiễm trong môi trường công cộng. Một nghiên cứu mới được thực hiện vào tháng 9/2023, với sự tham gia của 800 người trưởng thành, đã cung cấp cái nhìn rõ hơn về cách công chúng nhận thức rủi ro từ EMF.

Kết quả khảo sát chính

Nhận thức hạn chế về EMF: Chỉ 2,7% người tham gia nhắc đến EMF khi được hỏi về các nguy cơ môi trường, trong khi các mối lo phổ biến hơn là chất lượng không khí (59,7%) và rủi ro giao thông (29,5%).

Mức độ lo ngại trung bình: Khi đánh giá trên thang điểm 7, mức lo ngại của người dân về EMF chỉ ở mức trung bình, tương tự với phản ứng trước một “nguy cơ giả định” trong khảo sát.

Tần suất quan tâm thấp: Người dân gần như không nghĩ đến hay bàn luận về EMF trong đời sống hằng ngày.

Nhận thức sai lệch phổ biến: Dù ít lo ngại, nhiều người vẫn có quan niệm chưa đúng về EMF. Cụ thể: 40% cho rằng trạm phát sóng gây phơi nhiễm nhiều hơn điện thoại di động; 65% nghĩ rằng 5G làm tăng mạnh mức phơi nhiễm; 60% cho rằng mức phơi nhiễm ở đô thị vượt ngưỡng khuyến nghị; và 58% tin rằng RF EMF có thể gây tổn thương tế bào.

Hành động giảm thiểu hạn chế: Chỉ 1,7% người tham gia cho biết họ thực sự có hành động giảm tiếp xúc với trạm phát sóng.

Ý nghĩa chính sách và truyền thông

Nghiên cứu cho thấy mức độ lo ngại của công chúng về RF EMF nhìn chung thấp và phù hợp với bằng chứng khoa học. Tuy nhiên, những nhận thức sai lệch vẫn tồn tại và có thể bị khai thác, gây hoang mang dư luận. Do đó, việc cung cấp thông tin khoa học chính xác, dễ tiếp cận về tác động của RF EMF là cần thiết – vừa tránh gây chú ý quá mức đến một nguy cơ được đánh giá là ít đáng lo ngại, vừa bảo đảm công chúng có hiểu biết đúng đắn.

Nguồn: Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Ireland (esri.ie)